አላህ سبحانه وتعالى ፍፁም ፍትሐዊ አምላክ ነው

በአላህ ሥም እጅግ በጣም ሩኅሩህ በጣም አዛኝ በሆነው፤ ክብርና ምሥጋና ለዓለማቱ ጌታ ለአላህ የተገባ ይሁን(አል-ፋቲሓ 2)፡፡ የአላህ ሰላምና ውዳሴ የሰው ዘር ታላቅ መሪ ለሆኑት ለነቢዩ ሙሐመድ (አል-አሕዛብ 56) ለመላው የአላህ መልክተኞች (አል-ሷፍፋት 181) የሐቅንም መንገድ በተከተለ ሁሉ ላይ ይሁን (ጣሀ 47)

ከጌታ አላህ መለኮታዊ ባሕሪያት አንዱ ‹‹አል-ዐድል›› ነው፡፡ ትርጉሙም ፍፁም ፍትሐዊነት ማለት ነው፡፡ ጌታ አላህ ከሱ በላይ የኾነ የበላይ ተቆጣጣሪ ሳይኖርበት፣ ምንም የሚፈራውም ሆነ የሚጎድልበት ነገር ሳይኖር፡ ከፍጡራኑም ምንም የሚጠቀመው ነገር ሳይኖር፡ ለባሪያዎቹ ፍጹም ፍትሐዊ የኾነ አምላክ ነው፡፡ በደል የሚለው ቃል አላህ ዘንድ መገለጫ የለውም፡፡ መገለጫው እኛው ደካማ ባሮቹ ዘንድ ነው፡፡ በደል ማለት፡- አንድን ነገር ተገቢው ስፍራ ላይ አለማኖር ወይንም በሌላ ንብረት ያለ-ፈቃድ መጠቀም ማለት ነውና፡ የአላህን ህግ በመጣስ ወይንም የታዘዝነውን ግዳጅ ባለመፈጸም እራሳችንን ለቅጣት በመዳረግ ነፍሲያችንን እንበድላለን፡፡ እንዲሁም መሰሎቻችን የኾኑ ሰዎችን ሐቃቸውን ያለ-አግባብ በመውሰድ፣ እንሰሳትን ያለ አግባብ በማሰቃየት በደል እንፈጽማለን፡፡ የአላህ سبحانه وتعالى ቃልም ይህን በደለኛነታችንን እንዲህ ይገልጸዋል፡-

“እኛ አደራን በሰማያትና በምድር፣ በተራራዎችም ላይ አቀረብናት፡፡ መሸከሟንም እንቢ አሉ፡፡ ከእርሷም ፈሩ፡፡ ሰውም ተሸከማት፡፡ እርሱ በጣም በደለኛ ተሳሳች ነውና፡፡” (ሱረቱል አሕዛብ 33፡72)፡፡

ጌታ አላህ سبحانه وتعالى ግን በደልን በራሱ ላይ እርም አደርጎታል፡፡ ታላቁ ሐዲሥ አል-ቁድሲይ ላይ በሰፈረው ቃሉ እንዲህ ይላል፡- አቢ ዘር (ረዲየላሁ ዐንሁ) እንዳስተላለፈው የአላህ መልክተኛ (ሶለላሁ ዐለይሂ ወሰለም) እንዲህ አሉ፡- አላህ እንዲህ ይላል፡- ‹‹ባሮቼ ሆይ! እኔ በደልን በራሴ ላይ እርም አድርጌዋለሁ፡፡ በመሀከላችሁም እርም አድርጌዋለሁ አትበዳደሉ…›› (ስሊም የዘገበው)

በቁርኣን ላይ እራሱን እንደገለጸውም፡ እሱ ማለት በፍትሕ (በማስተካከል) የቆመ የዓለሙ አስተዳዳሪ ነው፡፡ የአላህ ቃል እንዲህ ይላል፡- “አላህ በማስተካከል የቆመ (አስተናባሪ) ሲኾን ከእርሱ በስተቀር ሌላ አምላክ የሌለ መኾኑን መሰከረ፡፡ መላእክቶችና የዕውቀት ባለቤቶችም (እንደዚሁ መሰከሩ)፡፡ ከእርሱ በስተቀር ሌላ አምላክ የለም፡፡ አሸናፊው ጥበበኛው ነው፡፡” (ሱረቱ አሊ-ዒምራን 3፡18)፡፡

ቅዱስ ቁርኣን የአላህን ፍፁም ፍትሐዊነት፡ ባሮቹን ፈጽሞ የማይበድል አምላክ መሆኑን በብዙ መንገድ አስተምሮናል፡፡ ከነዚህም መካከል፡-

1ኛ. በቃላት በመናገር፡-

አላህ ቃሉ ታማኝ ነው፡፡ ንግግሩ ፍፁም እውነት ነው፡፡ እንደሱም ፍጹም እውነተኛ የለም!፡፡
“አላህ ከርሱ በስተቀር አምላክ የለም፤ ወደ ትንሣኤ ቀን በርሱ ጥርጥር የሌለበት ሲሆን፣ በእርግጥ ይሰበስባችኋል። በንግግርም ከአላህ ይበልጥ #እውተኛ ማነው?” (ሱረ-ኒሳእ 4፡87)

“እነዚያም ያመኑና በጎ ስራዎችን የሠሩ፣ በስራቸው ወንዞች የሚፈሱባቸውን ገነቶች ዘላለም በውስጣቸው ዘውታሪዎች ሲሆኑ እናገባዋቸዋለን፤ አላህ እውነተኛን ተስፋ ሰጣቸው። በንገገርም ከአላህ ይበልጥ #እውነተኛ ማን ነው?” (ሱረቱኒሳእ 4፡122)፡፡
“እርሱም ያ ሰማያትንና ምድርን በእውነት የፈጠረ ነው፡፡ «ኹን» የሚልበትንና ወዲያውም የሚኾንበትን ቀን (አስታውስ)፡፡ ቃሉ #እውነት ነው፡፡ በቀንዱም በሚነፋ ቀን ንግሥናው የርሱ ብቻ ነው፡፡ ሩቁንና ቅርቡን ዐዋቂ ነው፡፡ እርሱም ጥበበኛው ውስጥ ዐዋቂው ነው፡፡” (ሱረቱል አንዓም 6፡73)

ከዚህ እውነተኛ ማንነቱ በመነሳት፡ በቃሉ ውስጥ እሱ ባሮቹን ፍፁም የማይበድል፡ ለዓለማትም በደልን የሚሻ አምላክ አለመሆኑን እንዲህ ነግሮናል፡-

“ይህች በአንተ ላይ በእውነት የምናነባት ስትሆን የአላህ ታምራት ናት አላህም ለአለማት በደልን የሚሻ አይደለም፡፡” (ሱረቱ አሊ-ዒምራን 3፡108)፡፡“አላህ የብናኝን ክብደት ያህል አይበድልም መልካም ሥራ ብትሆንም ይደራርባታል ከርሱም ዘንድ ታላቅን ምን ይሰጣል፡፡” (ሱረ-ኒሳእ 4፡40)

“አላህ ሰዎችን ምንም አይበድልም ግን ሰዎች ነፍሶቻቸውን በድላሉ፡፡”

(ሱረቱ ዩኑስ 10፡44)

ለ. ሰዎችን ከአቅማቸው በላይ ባለማስገደድ፡-

አላህ ሰውን የፈጠረው ለአምልኮ ነው (አዝ-ዛሪያት 51፡56) አምልኮ ደግሞ የሚረጋገጠው በልብ በማመን ብቻ ሳይሆን በአንደበት በመመሥከር እና በተግባርም ሥራ ላይ በማዋል ነው፡፡ ስለዚህም ለአላህ እንድንሰግድ፣ እንድንፆም፣ ዘካን ለተቸገር እንድንሰጥ እንታዘዛለን፡፤ ኾኖም ሃይማኖታዊ ትእዛዛት በጠቅላላ የተደነገጉት በአቅማችን ልክ ነው፡፡ ከአቅም በላይ ኾኖ እንድንፈጽመው የታዘዝነው ነገር የለም!፡፡ ይልቁኑ በህመም ወይም በእርጅና ወይንም በሆነ ሰበብ የታዘዝነውን ነገር መፈፀም ያቃተን ጊዜ ግዳጅነቱ ቢነሳልን እንጂ፡፡ ይህም የአላህን ፍፁም ፍትሐዊነት ያሳያል፡፡ የአላህ ቃል እንዲህ ይላል፡-

“አላህ ነፍስን ከችሎታዋ በላይ አያስገድዳትም ለርስዋ የሰራችው አላት በርስዋም ላይ ያፈራችው (ኃጢአት) አለት…፡፡” (ሱረቱል ቀራህ 2፡286)

“የየቲምንም ገንዘብ ብርታቱን (አካለ መጠን) እስኪደርስ ድረስ በዚያች እርሷ መልካም በሆነች ሁኔታ እንጂ አትቅረቡ ስፍርንና ሚዛንንም በትክክል ሙሉ ነፍስን ችሎታዋን እንጂ አናስድድም…”

(ሱረቱል ንዓም 6፡152)

“የችሎት ባለቤት ከችሎታው ይቀልብ በርሱም ላይ ሲሳይ የተጠበበበት ሰው አላህ ነፍስን የሰጣትን እንጂ አያስገድድም አላህ ከችግር በኋላ ምቾትን በእርግጥ ያደርጋል”

(ሱረቱ ጦላቅ 65፡7)

በነዚህ አናቅጽ መሠረት፡ አላህ ሰዎችን እንዲተገብሩትና እንዲርቁት ያዘዛቸውን ነገር ሁሉ የመፈፀም ሂደቱን በአቅማቸው ልክ ነው ያደረገው፡፡ ከአቅም በላይ የሆነ ነገር በሚመጣ ሰዓት ግዴታ የሆነ ነገርም እንደሚነሳላቸው ክልክል የሆኑ ነገሮችም እንደሚፈቀድላቸው ራሱ ገልፆታል፡፡ ከእያንዳንዱ አንድ ወይም ሁለት ምሣሌዎችን እንውሰድ፡-
ግዳጅ ከሆኑት፡- ሶላት መስገድ በማንኛውም ሙስሊም ላይ ሃይማኖታዊ ግዳጅ ነው፡፡ ከሶላት ማእዘናቶች (አርካን) ውስጥ ደግሞ አንዱ ቆሞ መስገድ ነው፡፡ ታዲያ በእርጅና ወይም በህመም ምክንያት ቆሞ መስገድ የማይችል ሰው፡ ቁጭ ብሎ፡ እሱንም ካልቻለ በጐኑ ተጋድበአይኑ እያመላከተ መስገድ ይችላል፡፡

“በሶላቶች (በተለይ) በመካከለኛይቱም ሶላት ላይ ተጠባበቁ፡፡ ታዛዦች ኾናችሁም ለአላህ ቁሙ፡፡” (ሱረቱል ቀራህ 2፡238)

ዒምራን ኢብኑ ሑሰይን (ረዲየላሁ ዐንሁ) እንዲህ አለ፡- “የኪንታሮት በሽታ ነበረብኝ፡፡ ስለ ሶላቴ መልክተኛውን (ሶለላሁ ዐለይሂ ወሰለም) ጠየቅኋቸው፡፡ እሳቸውም፡- ‹‹ቆመህ ስገድ፣ ካልቻልክ ተቀምጠህ፣ (እሱንም) ካልቻልክ በጎንህ ተጋድመህ (ስገድ)›› አሉኝ” (ቡኻሪይ)

እንዲሁም ሌላኛው ሃይማኖታዊ ግዳጅ ፆም ነው፡፡ ይህ የረመዳን ወር ሲገባ በእርግዝናም ሆነ ጡት በማጥባት አልያም ስኳርና በመሳሰሉ በሽታዎች ወሩን በፆም መካፈል ካልቻሉ እንዲበሉና በሌላ ጊዜ የበሉበትን ቀን ቆጥረው እንዲክሱ ታዘዋል፡፡ ምንኛ ገር የሆነ ዲን ነው!

“እናንተ ያመናችሁ ሆይ ጾም በነዚያ ከናንተ በፊት በነበሩት (ሕዝቦች) ላይ እንደ ተጻፈ በናንተም ላይ ተጻፈ (ተደነባ) ልትጠነቀቁ ይከጀላልና፡፡ የተቆጠሩን ቀኖች (ጹሙ)፡፡ ከእናንተም ውሰጥ በሽተኛ ወይም በጉዞ ላይ የኾነ ሰው ከሌሎች ቀኖች ቁጥሮችን መጾም አለበት፡፡” (ሱረቱል በቀራህ 2፡183-184)

ክልከል ከኾኑት፡- የአላህ ሥም ሳይወሳበት የታረደ ነገርን መመገብም ኾነ አልኮል መጠጦችን መጠጣት በሃይማኖታችን ፍፁም የተከለከሉ ናቸው፡፡ ሆኖም በረሃብና በውሃ ጥም ምክኒያት ሞት አፋፍ ላይ ደርሶ ህይወቱን ለማትረፍ በወቅቱ የነበረው አማራጭ እነዚህን የበከቱ ምግቦችንና መጠጦችን መውሰድ ብቻ ከሆነ ሀላል ምግቦችንና መጠጦችን እስኪያገኝ ድረስ ረሃቡንም ሆነ ጥሙን በሚያስታግስለት ልክ ከነዚህ ከተከለከሉ ነገሮች ቢጠቀም ግለሰቡ ኃጢአተኛ አይደለም፡፡

“በእናንተ ላይ እርም ያደረገው በክትንና ደምን፣ የአሳማንም ስጋ፣ ያንንም (በመታረድ ጊዜ) በእርሱ ከአላህ ስም ሌላ የተነሳበትን ብቻ ነው፡፡ አመጸኛም ወሰን አላፊም ሳይኾን (ለመብላት) የተገደደ ሰው (ይፈቀድለታል)፡፡ አላህ መሓሪ አዛኝ ነውና፡፡”

(ሱረቱ-ሕል 16፡115)፡፡

ሐ. አንዱ በሰራው ኃጢአት ሌላውን ባለመጠየቅ፡-

ጌታ አላህ ባሮቹን የሚተሳሰባቸው የገዛ እጃቸው በፈጸመው ኃጢአት ብቻ ነው፡፡ ሰለሞን ለፈጸመው ኃጢአትና ወንጀል ሱለይማን አይጠየቅም፡፡ በሱለይማን መልካም ሥራና እምነትም ሰለሞን አይጸድቅም፡፡ ሁሉም ተጠያቂነቱ በገዛ ነፍሱ ሥራ ብቻ ነው፡፡ ይህን የአላህን ፍፁም ፍትሐዊነት ይገልጻል፡፡

“ይህች (የተወሳችው) በእርግጥ ያለፈች ሕዝብ ናት ለርሷ የሰራችው (ምንዳ) አላት ለናንተም የሰራችሁት (ምንዳ) አላችሁ! ይሰሩትም ከነበሩት አትጠቁም፡፡”

(ሱረቱል ቀራህ 2፡134)

“እናንተ ያመናችሁ ሆይ ነፍሶቻችሁን (ከእሳት) ያዙ (ጠብቁ) በተመራችሁ ጊዜ የተሳሳተ ሰው አይጎዳችሁም የሁላችሁም መመለሻ ወደ አላህ ብቻ ነው ትሰሩትም የነበራችሁትን ሁሉ ይነግራኋል፡፡” (ሱረቱል ኢዳህ 5፡105)፡፡
“በላቸው፡- እርሱ (አላህ) የሁሉ ጌታ ሲሆን ከአላህ በቀር ሌላን ጌታ እፈልጋለሁን? ነፍስም ሁሉ በርሷ ላይ እንጂ (ክፉን) አትሰራም ተሸካሚም (ነፍስ) የሌላይቱን ሸክም (ኃጢአት) አተሸከምም ከዚያም መመለሻችሁ ወደ ጌታችሁ ነው፡፡” (ሱረቱል አንዓም 6፡164)

በማለት በአደም ስህተት ዘሮቹም ሊጠየቁ እንደማይችሉ ይገልፅልናል፡፡

መ. የሚቀጣቸውን ሰዎች በኃጢአታቸው ልክ በመሆኑ፡-

አላህ ቅጣትን የወሰነባቸውን ባሮች፡ ከቀጣቸው ከኃጢአታቸው በላይ አይቀጣቸውም፡፡ ካዘነላቸውም በቸርነቱ ነው፡፡ ከቀጣቸውም በኃጢአታቸው ልክ ነው፡፡ ባልሰራው ኃጢአት ወይም ከኃጢአቱ በላይ የሚቀጣ አንድም የአላህ ባሪያ የለም፡፡ ኹሉም የሚያገኘው የሠራውን ነው፡፡

“በርሱ (መምጣት) ጥርጥር የሌለበት በሆነው ቀን በሰበሰብናቸውና ነፍስ ሁሉ የሠራችውን ሥራ በተሞላች ጊዜ እንዴት ይሆናሉ? እነርሱም አይበደም፡፡” (ሱረቱ አሊዒምራን 3፡25)፡፡
“(ነገሩ) በምኞታችሁና በመጽሐፉ ሰዎች ምኞት አይደለም፡፡ መጥፎን የሚሠራ ሰው በርሱ ይቀጣል በርሱም ከአላህ ሌላ ጠባቂንም ረዳትንም ያገኝም፡፡” (ሱረቱኒሳእ 4፡123)

“ግቧት ታገሱም ወይም አትታገሡም በናንተ ላይ እኩል ነው የምትመነዱት ትሰሩት የነበራችሁትን (ፍዳ) ብቻ ነ (ይባላሉ)” (ሱረ-ጡር 52፡16)

ሠ. አማኞችን በፍትህ በማዘዙ፡-

ጌታ አላህ አማኝ ባሪያዎቹ በዚህ ምድር ላይ ሲኖሩ፡ በዳኝነት ስራ ላይ ከተሰማሩ፡ በፍትሕ እንዲፈርዱ፣ ምሥክር ኾነው ከቀረቡም በቅርብ ዘመዳቸውም ላይ ቢኾን እንኳ በትክክል እንዲመሠክሩ ያዛቸዋል፡፡ ሰዎችን መጥላታቸው ወደ ፍትሕ ማዘንበል እንዳይወስዳቸው ያስጠነቅቃቸዋል፡፡ ይህም የሱን ፍትሐዊነት የሚያሳይ ነው

“አላህ አደራዎችን ወደ ባለቤቶቻቸው እንድታደርሱ ያዛችኋል በሰዎችም መካከል በፈረዳችሁ ጊዜ በትክክል እንድትፈርዱ (ያዛችኋል) አላህ በርሱ የሚገስጻችሁ ነገር ምን ያምር! አላህ ሰሚ ተመካች ነው፡፡”

(ሱረ-ኒሳእ 4፡58)

“እናንተ ያመናችሁ ሆይ ለአላህ ቀጥተኞት በትክክል መሥካሪዎች ሁኑ፡፡ ሕዝቦችንም መጥላት ባለማስተካከል ላይ አይገፋፋችሁ አስተካክሉ እርሱ (ማስተካከል) ለአላህ ፍራቻ በጣም የቀረበ ነው፡፡ አላህንም ፍሩ፡፡ አላህ በምትሰሩት ሁሉ ውስጠ ዓቂ ነው፡፡”

(ሱረቱ ማኢዳህ 5፡8)

“የየቲምንም ገንዘብ ብርታቱን (አካለ መጠን) እስኪደርስ ድረስ በዚያች እርሷ መልካም በሆነችው ሁኔታ እንጂ አትቅረቡ፡፡ ስፍርንና ሚዛንንም በትክክሉ ሙሉ፡፡ ነፍስን ችሎታዋን እንጂ አናስገድድም፡፡ በተናገራችሁም ጊዜ በዘመዶቻችሁ ላይ ቢሆንም እንኳ (እውነትን በመናገር) አስተካክሉ፡፡ በአላህም ቃል ኪዳን ሙሉ ይኻችሁ ትገሰጹ ዘንድ በርሱ አዘችሁ፡፡” (ሱረቱል አንዓም 6፡152)፡፡

(በአቡ ሀይደር)

ሼር ያድርጉ